 |
| Hình minh họa: Cảnh sát môi trường kiểm tra và xử lý một doanh nghiệp có dấu hiệu hủy hoại môi trường |
Cảnh sát môi trường đang trở thành một lực lượng nòng cốt trong việc đấu tranh chống lại tình trạng tàn phá môi trường, đặc biệt là những sai phạm phát sinh trong quá trình sản xuất của các cơ sở công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, với hơn 4.800 vụ vi phạm bị phát hiện và xử lý trong ba năm gần đây. Tuy nhiên, nỗ lực đó chẳng những không làm số vụ phạm pháp về môi trường giảm, mà trái lại tình trạng này đang có chiều hướng ngày một tăng mạnh. Đồng thời, hành vi vi phạm của nhiều doanh nghiệp cũng tỏ ra chuyên nghiệp và khó phát hiện hơn.
Báo cáo của cảnh sát môi trường tỉnh Đồng Nai mới đây cho thấy, hoạt động tàn phá môi trường đang được thực hiện ngày càng tinh vi hơn để đối phó với sự kiểm tra của các cơ quan chức năng, như xây dựng hệ thống xử lý chất thải nhưng không vận hành hoặc chỉ hoạt động cầm chừng; xây dựng hệ thống bơm chất thải ra môi trường và ngụy trang một cách tinh vi để tránh bị phát hiện; để lẫn lộn chất thải nguy hại với rác thông thường và không đăng ký chủ nguồn thải nhằm tránh bị kiểm tra…
Có thể thấy, pháp luật của Việt Nam về bảo vệ môi trường đang bị một bộ phận doanh nghiệp xem thường và nếu tình trạng này không sớm được giải quyết, thì khó hy vọng cải thiện chất lượng môi trường sinh thái, thậm chí còn có thể trở nên tồi tệ hơn.
Để cho pháp luật bị coi thường, trước hết là do cách thực thi luật pháp của các cơ quan chức năng. Khi Vedan bị phát hiện xả trực tiếp nước thải ra sông Thị Vải và sau đó là một vụ tương tự của Công ty Thuộc da Hào Dương, cộng đồng đã hy vọng sẽ có những quyết định xử lý nặng với hai công ty này, để qua đó có thể răn đe những doanh nghiệp khác, nhưng kết quả cho đến nay chỉ là những khoản phạt hành chính không đáng kể.
Trong gần 4.100 vụ vi phạm pháp luật về môi trường bị cảnh sát môi trường phát hiện trong năm nay, gần như tất cả chỉ bị phạt hành chính với một số tiền mang tính tượng trưng và thấp hơn nhiều so với lợi ích mà doanh nghiệp có được từ hành vi phá hủy môi trường. Chẳng hạn như ở Đồng Nai, bình quân mỗi trường hợp bị phát hiện chỉ phải nộp phạt khoảng 10 triệu đồng.
Đành rằng, luật pháp Việt Nam chưa chặt chẽ, vẫn còn những lỗ hổng để lợi dụng, nhưng sự thiếu cương quyết của các cơ quan quản lý nhà nước, nhất là ở cấp địa phương, cũng góp phần không nhỏ làm suy yếu hiệu lực của pháp luật. Cách nay hơn bốn năm, lãnh đạo 12 tỉnh, thành phố cùng cam kết nhằm cứu sông Đồng Nai, trong đó quy định 70% số khu công nghiệp phải có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn vào năm 2007. Nhưng đến nay, tỷ lệ này ở nhiều địa phương chỉ đạt 35-40%, còn những khu công nghiệp không chấp hành thì vẫn bình chân như vại.
Bên cạnh sự thiếu chặt chẽ của luật pháp, xu hướng xử lý nương nhẹ, thiếu cương quyết có thể còn xuất phát từ tâm trạng lo ngại ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển kinh tế, giải quyết việc làm của từng địa phương. Cách suy nghĩ như vậy đã gián tiếp dung túng cho các hành vi phá hoại môi trường và thúc đẩy tình trạng xem thường pháp luật.
Nhiều năm qua, Chính phủ luôn kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp và người dân ý thức bảo vệ môi trường. Nhưng với những cá nhân, doanh nghiệp bất chấp hậu quả môi trường và sức khỏe của cộng đồng để kiếm lợi, thì không thể trông chờ họ ý thức, mà phải dùng luật pháp để ép buộc. Chỉ đến khi nào các doanh nghiệp nhận thấy không thể chịu đựng nổi cái giá phải trả cho các hành vi vi phạm, thì khi ấy môi trường sống mới có hy vọng được cứu.
Nguồn: Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online